Depozito sistemi 'gizli zamma' dönüştü: 1 liralık iade için raflarda 5 liralık artış
Depozito Yönetim Sistemi'nin (DOA) devreye girmesiyle ambalajlı su fiyatlarında yaşanan 3 ila 5 liralık artışlar, tüketicilerin ve konfederasyonun "gizli zam" tepkisine yol açtı.
Yalnızca 1 liralık yasal bedelin yansıtılması gerekirken fiyatların katlanmasını fırsatçılık olarak niteleyen uzmanlar, kafa karışıklığını önlemek için etiketlerde depozito tutarının ayrı gösterilmesini talep ediyor.
Çevreyi korumak ve ambalaj atıklarını ekonomiye kazandırmak amacıyla hayata geçirilen Depozito Yönetim Sistemi (DOA), bazı içecek ve ambalajlı su üreticilerinin fiyat politikaları nedeniyle tartışma konusu oldu. Sistemin temelinde, tüketicinin satın aldığı ürün için ödediği 1 liralık depozito bedelini boş ambalajı iade ettiğinde geri alması yer alırken, bazı markaların ürün fiyatlarını 3 ila 5 lira arasında artırması "gizli zam" eleştirilerine yol açtı.
Sosyal medyada çok sayıda paylaşım yapan yurttaşlar, yalnızca 1 liralık depozito bedelinin yansıtılması gerekirken raf fiyatlarının bunun çok üzerinde artırılmasına tepki gösterdi.
PETROL FİYATLARININ ARDINDAN ŞİMDİ DE DOA GEREKÇESİ
Ambalajlı su sektöründeki fiyat artışları son dönemde ikinci kez tartışma yarattı. Orta Doğu'da yaşanan gerilim ve Hürmüz Boğazı'na ilişkin gelişmeler nedeniyle petrol fiyatlarının yükseldiği dönemde, üreticiler şişeleme, lojistik ve depolama maliyetlerindeki artışı gerekçe göstererek su fiyatlarına zam yapmıştı.
Ancak küresel piyasalarda petrol fiyatlarının daha sonra gerilemesine rağmen raf fiyatlarında herhangi bir indirime gidilmedi. Maliyet artışlarını kısa sürede fiyatlara yansıtan firmaların, maliyetlerin düşmesi sonrasında aynı yaklaşımı sergilememesi eleştirilere neden oldu.
DEPOZİTO SİSTEMİ ZAM TARTIŞMASINI BÜYÜTTÜ
Petrol kaynaklı zamların ardından bu kez Depozito Yönetim Sistemi'nin devreye girmesiyle birlikte yeni fiyat artışları gündeme geldi.
Sistemde tüketicinin ödediği 1 liralık depozito bedelini ambalajı iade ettiğinde geri alması öngörülüyor. Buna rağmen bazı üreticiler, operasyonel süreçler ve altyapı yatırımlarını gerekçe göstererek ürün fiyatlarını yalnızca depozito tutarı kadar değil, 3 ila 5 lira arasında artırdı.
Sektör kaynakları, benzer fiyat artışlarının kısa süre içinde maden suyu ve soda ürünlerinde de görülebileceğini belirtiyor. Üretici firmaların, DOA logolu cam şişe maliyetlerini gerekçe göstererek yeni fiyat düzenlemeleri üzerinde çalıştığı ifade ediliyor.
'FIRSATÇILIK' TEPKİSİ
Tüketici Konfederasyonu Başkanı Aydın Ağaoğlu, bazı firmaların depozito sistemini zam gerekçesi olarak kullanmasını eleştirerek bunun fırsatçılık olduğunu söyledi.
Ağaoğlu, işletmelerin daha önce de ambalaj atıklarının geri kazanımı kapsamında çeşitli yükümlülükleri bulunduğunu hatırlatarak şu değerlendirmede bulundu:
"Daha önceden yürürlükte olan ambalaj atıkları yönetmeliği uyarınca işletmeler zaten bir geri kazanım bedelini ödüyordu. Firmalar yılbaşından bu yana pilot uygulamalarla DOA sürecinin içindeydi, yani şu an üzerlerine binen ekstra bir maliyet söz konusu değil. Kaldı ki bu proje ülkemizin çevre ve ekonomi geleceği için hayati önem taşıyor."
Ağaoğlu, sistem sayesinde ambalaj atıklarının ekonomiye yeniden kazandırılacağını, ithalat ihtiyacının azalacağını, cari açığın düşmesine ve istihdamın artmasına katkı sağlanacağını belirterek işletmelerin bu süreçte sorumluluk üstlenmesi gerektiğini ifade etti.
DEPOZİTO BEDELİ NASIL GERİ ÖDENİYOR?
Depozito bedelinin kim tarafından karşılandığı da kamuoyunda en çok merak edilen başlıklar arasında yer alıyor.
İade noktalarında yapılan 1 liralık ödeme doğrudan marketler ya da üretici firmalar tarafından değil, sistemi yöneten Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) aracılığıyla gerçekleştiriliyor.
Süreç şu şekilde işliyor:
Üretici firma, ürünü piyasaya sunmadan önce her ambalaj için belirlenen depozito bedelini TÜÇA'nın yönettiği merkezi fona yatırıyor.
Tüketici ürünü satın alırken bu bedeli ürün fiyatıyla birlikte ödüyor ve depozito tutarı sistemde emanet olarak tutuluyor.
Boş ambalaj iade makinesine teslim edilip işlem tamamlandığında ise bekleyen 1 lira, Türkiye Emlak Katılım Bankası altyapısı üzerinden tüketicinin e-Cüzdan hesabına aktarılıyor.
ETİKETLERDE DEPOZİTO TUTARI AYRI GÖSTERİLSİN ÇAĞRISI
Uzmanlar, raf fiyatlarında yaşanan kafa karışıklığının önüne geçilebilmesi için ürün etiketlerinde depozito bedelinin ayrıca belirtilmesini öneriyor.
Buna göre ambalajlı su ve içeceklerin etiketlerinde veya ambalajlarında "Fiyata 1 TL Depozito Bedeli Dahildir" ibaresinin zorunlu hale getirilmesi isteniyor. Böylece yurttaşlar, ödediği tutarın ne kadarının iade edilecek depozito bedeli, ne kadarının ise ürün fiyatı olduğunu daha şeffaf şekilde görebilecek.
Cumhuriyet